مقدمه
گیاه رزماری از قدیم الایام مورد توجه مردم بوده است. لیكن از آن به عنوان دارو استفاده نمی‌شده وعموماً در مراسم تشریفاتی و جشن‌ها ، بعنوان سمبل عشق و علاقمندی به كار می‌رفته است. رومیان قدیم برای اولین بار به كشت این گیاه اقدام نمودند و بتدریج در قرن اول میلادی به خواص درمانی این گیاه پی بردند و از آن پس این گیاه نیز بعنوان گیاه دارویی شناخته شد.

خصوصیات گیاه شناسی
     اكلیل كوهی (Rosmarinus officinalis) ، گیاهی است خشبی، چند ساله، همیشه سبز و متعلق به تیره نعناع (Lamiaceae) ، منشأ این گیاه مناطق آهكی نواحی مدیترانه گزارش شده است. ارتفاع این گیاه بستگی به شرایط اقلیمی محل رویش داشته و بین 1 تا 2 متر متغیر است. برگها سبز رنگ، متقابل، باریك ، بلند و نوك تیز است. سطح رویی برگ صاف و فاقد كرك است در حالی كه پشت برگ سفید رنگ و پوشیده از كرك می باشد. گلها كوچك و آبی رنگ بوده و اواخر بهار از لابلای برگها خارج می شود. گلها به ندرت سفید رنگ است. گلهای این گیاه نوش فراوانی تولید كرده و شدیداً عسل آور است (شكل 1).

شكل 1- گیاه اكلیل كوهی

مواد موثره
     برگها وگلهای این گیاه حاوی مواد موثره هستند . از اینرو پیكر رویشی اكلیل كوهی از بوی مطبوعی برخوردار است . مواد موثره این گیاه را اسانس، تانن و مواد تلخ تشكیل میدهد . مقدار اسانس دربرگهای خشك بین 5/0 تا 5/1 درصد می باشد. مهمترین تركیبات اسانس را سینئول (cineole)، كامـفور (camphor)، بورنـیل استات (bornyl acetate) و اسید رزماریك تشكیل
می دهد. تركیبات دیگر گیاه را موادی نظیر فلاونوئیدهای آپی ژنین، روتین، لوتئولین و كومارین های آمبلی فرون، هرنیارین تشكیل و اسیدهای گیاهی نظیر اسید كافئیك نیز در برگهای این گیاه وجود دارد (شكل 2).
 

شكل 2- ساختمان شیمیایی مواد موثره پیكر رویشی اكلـیل كوهی

اثر درمانی
تركیبات موجود در عصاره اكلیل كوهی به سبب تحریك متابولیسم و تسریع گردش خون سبب گشادكنندگی عروق و مویرگها شده و بدین ترتیب باعث تقویت و شادابی پوست و مو می گردد. این عصاره از ریزش مو جلوگیری كرده و لذا در تولید فرآورده هـای بهداشتی و آرایشی بر روی مو و پوست معمولی و چرب كاربرد زیادی دارد.

سایركاربردها
از گیاه رزماری همچنین در درمان فشار خون، نفخ و بی اشتهایی استفاده می‌شود. مصرف موضعی آن نیز دردرمان دردهای عضلانی و بیماریهای رماتیسمی كاربرد دارد. اسانس این گیاه خاصیت ضد باكتریایی و ضد قارچی شدید داشته و بعنوان طعم دهنده در داروهای بد مزه بكار می‌رود. همچنین مواد مؤثره این گیاه خاصیت نگاهدارندگی شدید داشته و در صنایع غذایی و كنسرو سازی كاربرد فراوانی دارد.