تاتوره و آسم
در بین گیاهان دارویی مختلف با اثرات شگفت آور و متفاوت نمیدانم چرا تاتوره همیشه مرا به یاد دكتر رضا امیدبیگی استاد
درس گیاهان دارویی ما در دوره ی فوق لیسانس می اندازد. شاید بهترین دلیل
آن این است كه او ارتباط جالبی بین آلكالوئیدهای تاتوره و درمان آسم پیدا
كرده بود كه سابقه ی قبلی نداشت و بسیار سخت گیرانه پیگیر تهیه و تولید
سیگارهایی با برگهای خشكیده ی تاتوره عوض توتون بود كه شاید به دلیل ظاهر
قضیه كه در هرحال مشابه تدخین سیگارهای معمولی بود به جایی نمی رسید.
تاتوره كه به زبان آذری به آن بات بات میگویند علف هرزی است كه مخصوصا در
مزارع پنبه ی پارس آباد مغان به علت شباهت ظاهری و شباهت دوره رشد آن با
گیاه پنبه بسیار دردسر ساز و مشكل آفرین است. از همان كودكی در سفرهای ما
به گیلان و مازندران بوته های فراوانی از این گیاه را در حاشیه ی جاده و
ساحل دریا می دیدم و با شاخ و برگ انبوه و گلهای شیپوری سفید رنگ و بزرگی
كه داشت برایم جالب بود.
تاتوره
با نام علمی Datura innoxia گیاهی است از تیره ی Solanaceae (سیب زمینی) و
بومی آمریكا. ساقه و برگهای این گیاه با كركهای خاكستری نرم و كوتاه ،
ظاهری متمایل به رنگ خاكستری به گیاه داده است كه با ایجاد خراش بر پیكر
گیاه ، بویی مشابه كره ی بادام زمینی تند شده از آن به مشام میرسد. البته
گلهای سفید رنگ شیپوری این گیاه كه گاهی طول آنها به 19 سانتیمتر میرسد با
10 دندانه ی كناری در گونه ی innoxia بوی مطبوعی به هنگام شكفتن در شب
دارند. میوه ، كپسول تخم مرغی شكل خارداری است به قطر 5 سانتی متر كه به
هنگام رسیدن با شكافهایی مشابه میوه ی پنبه باز شده و بذرهای تیره رنگی را
به بیرون پخش میكند. D.innoxia مشابه سایر گونه های Datura حاوی
آلكالوئیدهای سمی شامل آتروپین ، هیوسین (اسكوپولامین) و هیوسیامین است.
هیوسین همان تركیبی است كه به صورت داروی هیوسین یا بوسكوپان برای درمان
دل پیچه ها و كرامپهای حفره ی شكمی به كار برده می شود و این اثرات دارویی
در گونه ی D.metel در قرن یازدهم میلادی توسط ابوعلی سینا توصیف
شده است. بذرها و به طور كلی تمام قسمتهای گیاه در صورت بلع به خاطر وجود
همین آلكالوئیدها توهم زا بوده و در صورت مصرف به مقادیر زیاد باعث مرگ می
شود.
نوشته شده توسط : فرشید احمدی
