ترنجبین

به فارسی «ترنجبین» ، «ترانگبین» و «ترنگبین» گفته می شود و در حقیقت ترنجبین معرب ترنگبین است كه در فارسی معمول می باشد. به فرانوسی Manne d'hedysarum و Manna d'alhagi و Manne de perse و به انگلیسی Manna of hedysarum و به عربی «ترنجبین» نامند. ماده ای است شیرین از منها كه به صورت شبنم روی گیاه حاج یا خارشتر یا خاربز می نشیند. گیاه خارشتر كه شرح مشخصات كامل آن تحت عنوان خاربز در این كتاب آمده است درختچه یا بوتة خاری است از خانوادة بقولات كه در بیابانها و دشتهای كم ارتفاع ایران مانندخراسان، تبریز، زرند، اطراف قم و بوشهر به طور خودرو فراوان دیده می وشد. در فصل گرمای زیاد و در اواخر تابستان روی برگها و شاخه های این گیاه قطرات ترنجبین شبها ظاهر می شود و روستائیان محل صبحهای خیلی زود قبل از طلوع آفتاب آن را جمعآوری  می نمایند. معمولاً در مناطقی كه این گیاه ترنجبین نمی دهد به مصرف تعلیف دام، شتر و بز می رسد. به همین جهت این گیاه به خارشتر و یا خاربز معروف شده است. البته در مناطقی كه این گیاه ترنجبین می دهد نیز شتر و بز خیلی دوست دارند از ان تعلیف شوند و پروار هم می شوند ولی شتربانان و چوپانان و روستاییان چون از ترنجبین نفع بیشتری عایدشان می وشد در این گونه مناطق از چرای گیاه خاربز خودداری می نمایند و از سایر گونه ها كه در همان مناطق می رویند و ترنجبین نمی دهند نظیر Hedysarum semenowi برای چرای دام استفاده می كنند. سابقاً مرسوم بود از ترنجبین در خراسان و یزد در كارخانجات ساده قندگیری به طور سنتی قند می گرفتند ولی بعدها چون فروش ترنجبین از نظر دارویی بازار بهتری پیداكرد فقط به عنوان دارو می فروشند.

از نظر تركیبات شیمیایی روشن شده است كه در ترنجبین به مقدار زیادی قند ساكاروز وجود دارد.

خواص – كاربرد

ترنجبین طبق نظر حكمای طب سنتی گرم ولی در عین حال تر است . به طور كلی ملین و مسهل صفرا بوده  در مورد سرفه، درد سینه، تسكین عطش و تبهای گرم از شیر خشت لطیف تر است. با آب پنیر برای اخراج اخلاط سوخته و با ماءالشعیر برای دفع اخلاط گرم و مخلوط با كره برای باز كردن ادرار در مواردی كه ترشح ادرار بند می آید و مداومت در مصرف آن با شیر تازه برای تحریك  مفید است. برای این كار باید 30 گرم آن را با 200 گرم شیر تازه هر بار بیاشمند. اگر ترنجبین با آب زیر خورده شود برای دفع صدای شكم كه با تب خفیفی توأم باشد، نافع است. خوردن ترنجبین برای بیماران مبتلا به حصبه، اسهال خونی، بواسیر و خون ادراری و آبله جایز نیست. در مورد بیمارانی كه مبتلا به آبله هستند ابوعلی سینا برای لینت مزاج تمرهندی را توصیه می نمایدو اگر به تنهایی اثر نبخشید معتقد است كه قدری شیر خشت به آن اضافه شود و به هر حال توصیه این است كه از خوردن ترنجبین احتراز شود. معمولا از ترنجبین در مورد تبهای گرم نباید استفاده نمود و در این موارد اگر لینت مزاج مورد نظر باشد باید از تمر هندی و رب میوه های ترش و نظایر آن استفاده شود. ترنجبین برای طحال و اشخاص گرم مزاج مضر است. برای تهیة آب ترنجبین مقدار لازم ترنجبین را در آب جوش می ریزند تا حل شود و آب صاف روی آن را برداشته می گذارند كه قدری بماند و مواد خارجی آن ته نشین شود و صاف روی آن آماده خوردن است. اگر صبح ناشتا خورده شود موثرتر است. مقدار خوراك آن 35-12 گرم است

نوشته شده توسط : فرشید احمدی