زنال

            یکسانی دو واژه در یک عبارت از نظر واج یا واج های ایانی وزن یا هر دوی آنهاست آرایه سجع در کلامی دیده می شود که حد اقل دو جمله باشد و بیشتر در تثر بکار می رود زیرا سجع ها باید در پایان دو جمله بیایند و آهنگ دو جمله را با یکدیگر نزدیک سازند تا آرایه سجع نامیده شوند از این جهت سجع مانند قافیه است که در پایان مصراع ها یا بیت های شعر آورده می شود اگر سجع ها در یک جمله در کنار یکدیگر به کار برده شوند تضمین مزدوج نامیده می شود.

 

همه کند روی و همه کنده موی                                 زبان شاه گویی و روان شاه جوی

 

 

 

پشوتن غمی شد میان زنان                          خروشان و جوشان و بر رخ زنان

 

 

 

بیاموزدش آرایش کار زار                           نشنتگه بزم و رزم و شکار

 

 

 

چه گفتار و کردار پیوند شد                          در کین به گشتاسب بر بند شد

جهان سر به سر حکمت و عبرت است                       چرا چهره ما همه غفلت است

 

 

 

یکی گردیم در گفتار و رفتار و کردار              زبان و دست و پا کرده خدمتکار

 

 

 

وز آن مشت گردن زند رزم                          کز آن پس نیاید به رزم و به بزم

 

 

 

به رنگ شبدر روی و چون شیر موی             جهان پر ز بالای و پهنای اوی

 

 

 

فرستادن نامه نزدیک اوی                           افروختن جان تاریک اوی

 

 

 

ز پیروزه تخت و ز بیجاره تاج                                   سر تاج در پایهه تخت عاج

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

            تکرار یک یا چند واج صامت یا مصوت در شعر یا در نثر است که کلمه های یک مصراع یا بیت به گونه ای که آفریننده موسیقی درونی باشدو به تأثیر شعر بیفزاید. موسیقی بر خاسته از واج آرایی صامت ها عموماً محسوس تر از موسیقی است که از واج آرایی مصوت ها ایجاد می شود.

 

که پیشیم چه شیر و چه دیو و چه پیل             بیابان بی آب و دریای نیل

 

حرف (چ)

 

همیشه به جنگ نهنگ اندر است                   و گر با پلنگان به جنگ اندر است

 

(گ)

 

یکی کنده ببری شد اندر کمند                                    پراژنگ و نیرنگ و بند گزند

 

(گ)

 

بد اندیش بسیار و گراند کیست                                  چو خشم آورم پیش چشمم یکیست

 

(ش)

 

به رزمش چه پیل و چه شیر و چه دیو                        چو آورد گیرد بر آرد غریو

 

(چ)

 

همه سر به سر تن به کشتن دهیم                 از آن به که کشور به دشمن دهیم

 

(ش)

 

دمان پیش ضحاک رفتی به جنگ                   زدی بر سرش گرز گاو رنگ

 

(گ)

 

فریدون بفرمود تا بر نشست                         ببوسید و ببوسد دستش به دست

 

(س) و (ب)

 

هم از طوق هم از تخت و هم گوشوار                        همان تاج زرین زبر جد نگار

 

(ه) و (م)

 

غمی گشت چون بارگی را نیافت                               سراسیمه سوی سمنگان شتافت

 

(س)

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

            از آرایه های ادبی است ادعای وجود ویژگی را گویند در کسی یا در چیزی به اندازه ای که به دست آوردن آن ویژگی در آن کس یا چیز به آن اندازه نا ممکن باشد. اغراق معمولاً باعث خیال انگیز شدن شعر و نثر می شود. شاعر به یاری اغراق معانی بزرگ را خرد و معانی خرد را بزرگ می نماید ، زیبایی اغراق در این است که غیر ممکن را به گونه ای ادا کند که ممکن به نظر رسد. اغراق مناسب ترین آرایه ادبی برای حماسه است.

 

بخواهد هم از تو پدر کین من                                   چو بیند که خشت است بالین من

 

 

 

که گفتت برو دست رستم ببند                                    نبستد مرا دست چرخ بلند

 

 

 

که کند این پسندیده دندان پیل                                    که افکند در موج دریای نیل

 

 

 

که با تیر او گبر چون باد بود                                    گذر کرد اگر کوه پولاد بود

 

 

 

یکی کوه یابی مر او را به تن                                   برو کتف و بالش بود ده رسن

 

 

 

کنون تا به نزدیک کاووس کی                                  صد افکنده فرسنگ نجشیده پی

 

 

 

و گر کژی آری به گفت اندرون                                 روان سازم از چشم تو جوی خون

 

 

وزان بگذری رود آب است پیش                                که پهنای او از دو فرسنگ بیش

 

 

 

وز آن روی بز گوش تا نرم پای                                چو فرسنگ سیصد کشیدی سرای

 

 

 

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

            یکسانی و شباهت کامل یا ناقص دو یا چند واژه را در لفظ با اختلاف در معنی را جناس گویند و انواع مختلف دارد.

 

1- جناس تام

2- جناس ناقص

 

جناس ناقص:       1- حرکتی

                        2- افزایشی

                        3- اختلافی

 

چو آمد به نزدیک آن ژرف چاه                                 یکایک نگون شد سر بخت شاه

 

 

 

بدو گفت چون سوی من تاختی                                  ز گیتی همه کام دل یافتی

 

 

 

یکی داستانت پر از آب چشم                                    دل نازک از رستم آید به خشم

 

 

 

ز گفتار دهقان یکی داستان                          بپیوندم از گفته باستان

 

 

 

ز دشمن نیاید مگر دشمنی                           به فرجام اگر چند نیکی کنی

 

 

 

سپارم به او کشور و گنج خویش                   گزید او زهر گونه ای رنج خویش

 

 

 

زمانش چنان بود که نگشاد چهر                   مرا دل پر از درد و هم پر ز مهر

 

 

 

چون آن نامه شود نزد شاه جهان                  پراکنده شد در میان نهان

 

 

هم آنگه برفت از تنش جان پاک                                تنش خفته زان تیر و بر تیره خاک

 

 

 

زمانه سراسر بکام تو گشت                                    همه مهر ها زیر نمام تو گشت

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

            آوردن واژه هایی از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند.

 

چو آگاه شد مادر و خواهران                                    از ایوان برفتند با دختران

 

 

 

بز و اشتر و میش را همچنین                                   به دوشندگان داده شد پاک دین

 

 

 

ز خار و خاشاک و شاخ درخت                                 یکی آتشی بر فروزید سخت

 

 

 

ز        هر آنچت بیاید بخواه                         ز تخت و ز مهر و زتیغ و کلاه

 

 

 

مگر کردگار روان و سپهر                          خداوند کیوان و ناهید و مهر

 

 

 

سر نیز و نام من مرگ توست                                   سرت را بباید ز تن دست شست

 

 

من این تاج و این تخت و گرز گران               بگردانم از شاه مازندران

 

 

 

غم و انده و رنج و تیمار درد                                    ز نیک و بد هرچه آید به مرد

 

 

 

چو طوس و چو گودرز و کشواد و گیو                        چو رهام و گرگین و بهرام نیو

 

 

 

چو نامه به سر برد فرخ دبیر                                    نهاد از برش مهر و مشک و عبیر

 

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

            آوردن واژه ای است با حد اقل دو معنی که یکی نزدیک به ذهن و دیگری دور از ذهن باشد و مقصود شاعر معمولاً معنی دور و گاه هر دو معنی است.

 

سر آمد کنون رزم اسفندیار                          که جاوید بادا سر شهریار

 

 

 

شه تازیان چون به خوان دست برد                سر کم خرد مهر او را سپرد

 

 

 

سرش را بدین گرزه گاو چهر                                   بکوبم نه بخشایش آرم نه مهر

 

 

 

نشاندم بدین تخت من کیقباد                          چه کاووس دانم چه خشمش چه باد

 

 

 

و گر چون ستاره بر سپهر                           ببری ز روی زمین پاک مهر

 

 

 

کدامین پدر هرگز این کار کرد                                  سزاوارم اکنون به گفتار سرد

 

 

 

همی برد خواهد به گردش سپهر                               نباید فکندن بدین خاک مهر

 

 

 

به زاری همی مویه آغاز کرد                                   همی بر کشید از جگر باد سرد

 

 

 

اگر بر چنین روی گردد سپهر                                   بپوشد میان دو تن روی مهر

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

            نشان دادن همانندی بین دو یا چند پدیده است. هر تشبیه در اصل چهار رکن و پایه دارد. ارکان تشبیه:

            1- مشبه 2- مشبهٌ به 3- ادات تشبیه 4- وجه شبه

 

بر افروخت چون گل رخ تاجبخش                  بخندید و از جای برکه درخش

 

 

 

شب تیره چون روی رنگی سیاه                                ستاره نه پیدا نه تابیده ماه

 

 

 

سر نره غران چو دیو سپید                          کزو کوه لرزان بود همچو بید

 

 

 

سوی رستم آید چو کوهی سیاه                                 از آهنش ساعد و ز آهن کلاه

 

 

 

زدش بر زمین همچو شیر ژیان                                چنان کز تن ری برون سود جان

 

 

 

بیامد کلاهور چو نره شیر                            به پیش جهانجوی مرد دلیر

 

 

 

همی گرز بارید بر خود و ترگ                                  چو باد خزان بارد از بید برگ

 

 

 

بر خویش خواندش چو سرو روان                 خرامان بیامد بر پهلوان

 

 

 

همه غار یکسر تن کشته بود                                   جهان همچو دریای خون گشته بود

 

 

 

تو دانی نیای تو جمشید بود                          که تاجش چو رخشنده خورشید بود

کنایه:

 

کنایه پوشیده سخن گفتن است درباره امری و به عبارتی دریافت معنی است از طریق استدلال.

 

کنون عمر نزدیک هشتاد شد                                    امیدم به یکباره بر باد شد

 

 

 

که من چند گونه پژوهش کنم                                    نکرده بدی راه پوزش کنم

 

 

 

خروشی برآمد ز آورد گاه                            که تاریک شد روی خورشید و ماه

 

 

 

چنین گفت سپس با پشوتن که نیز                  بر این آتش دختران آب ریز

 

 

 

شکسته شد ای نامور پشت تو                                  از این پس بود باد در مشت تو

 

 

 

ز گردون و گردان که یارد گذشت                  خردمند گرد گذشته نگشت

 

 

 

چو خورشید گشت از جهان نا پدید                 شب تیره بر دشت لشکر کشید

 

 

 

به دو نوک پیکان دو چشمش بدوخت              به مرد آتش کینه چون بر فروخت

 

 

 

چنین است رسم سرای درشت                                  گهی پشت به زین و گهی زین به پشت

 

 

 

بپیچید از این گفته رستم چنان                                  که هر موی بر تن شدش چون سنان

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

تضاد یکی از آرایه های ادبی است و به معنی آوردن دو کلمه با معنی متضاد است. در سخن برای روشنگری ، زیبایی و لطافت آن تضاد قدرت تداعی دارد و از این رو سبب تلاش ذهن میشود.

 

یکی تخم کشتی تو اندر جهان                                   کزان بدروی آشکار و نهان

 

 

 

بسوزد چه از سوزش آید درست                                چو شاخ نو از بیخ کهنه برست

 

 

 

جوانی و پیری به نزد اجل                            یکی دان جو در دین نخواهی خلل

 

 

 

به هر چیز بیش از سپر داشتش                                شب و روز خندان به بر داشتش

 

 

 

شب و روز بودی دو بهره به زین                  ز راه بزرگی و از راه کین

 

 

 

نیاسود تیره شب و پاک روز                         همی راند تا پیش کوه اسپروز

 

 

 

هنر خوار شد جادویی ارجمند                                   نهان راستی آشکار را گزند

 

 

 

بدان بی بها نا سزاوار پوست                                   پدید آمد آوای دشمن ز دوست

 

 

 

فرود آورید اندر آن کاخشان                         چو شب روز شد کرد گستاخشان

 

 

 

جوان را بود روز پیری امید                         نگردد سیه موی گشته سپید

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

ابوالحسن صبا در تاریخ 1281 هجری شمسی در خانواده ای اهل هنر و طب در تهران متولد شد.وی در شمار افرادی است که خدمت شایانی به موسیقی کرده است. ابوالحسن صبا فرزند دکتر ابوالقاسم کمال السلطنه و نوۀ جعفر خان حکیم باشی معروف به صدر الحکما و نوادۀ فتحعلی خان صبا ملک الشعرای دربار قاجار بوده است. پدر ابوالحسن ملقب به کمال السلطنه و مسلط به ادبیات فارسی و عرب بوده است و این لقب را بپاس همین شایستگی دریافت داشته ، وی به موسیقی علاقه زیادی داشته و خود با سازهای ایرانی آشنایی داشت.

صبا از کودکی علاقه وافری به موسیقی داشته و اغلب ، بازی های وی به نحوی با موسیقی ارتباط داشته. او دارای یک برادر و سه خواهر بوده. برادری به نام عبدالحسین که عضوی از وزارت خارجه و همچنین صاحب مقاماتی دیگر شد.

ابوالحسن صبا تحصیلات خود را در مدرسه علمیه و سپس در کالج آمریکایی به اتمام رساند و در حد قابل توجهی به ادبیات و زبان انگلیسی و فارسی تسلط یافت وی از شش سالگی نزد اساتید زمان خود مابیش با سازهای ایرانی از قبیل سه تار، تار، سنتور کمانچه و ضرب آشنا شد. وی در سال 1308 هجری شمسی به مدیریت مدرسه صنایع ظریفه رشت رسید. و شاگردان زیادی را تربیت کرد وی با تمام اطلاعاتی که در ضمینه موسیقی داشت شروع به کار با ویلون کرد و میتوان گفت یک مکتب خصوصی برای ویلون ایجاد کرد. وی پس از بازگشت به تهران خانۀ موروثی خود در کوچخهظهیر الاسلام را مکانی برای تدریس موسیقی قرار داد. این خانه بعد ها تبدیل به موزۀ صبا شد. ابوالحسن صبا کتابهایی در این باره چاپ کرده و به گفتۀ خود بیش از سه هزار نفر را تعلیم داده.

صبا از کودکی در نواختن انواع سازهای ایرانی مهارت داشت، اما بزرگترین خدمات او بعد از تأسیس مدرسه عالی موسیقی با همت استاد علینقی وزیری بوده که بهترین میدان برای او بود تا خودی نشان دهد.

وی در تاریخ 29 آذرماه سال 1336 هجری شمسی درگذشت و این واقعه بر همگان گران آمد تا جایی که شهریار میگوید:

 

 

ای صبا با تو چه گفتند که خاموش شدی؟                     چه شرابی به تو دادند که مدهوش شدی؟

 

تو که آتشکدۀ عشق و محبت بودی                              چه بلا رفت که خاکستر خاموش شدی؟

 

به چه دستی زدی آن ساز شبانگاهی را                        که خود از رقت آن بیخود و بیهوش شدی؟

 

تو بصد نغمه، زبان بودی و دلها همه گوش                   چه شنفتی که زبان بستی و خود گوش شدی؟

 

خلق را گرچه وفا نیست ولیکن گل من                         نه گمان دار که رفتی و فراموش شدی

 

تا ابد خاطر ما خونی و رنگین از تست                        تو هم آمیخته با خون سیاوش شدی

نوشته شده توسط : فرشید احمدی

فریدون مشیری در 30 شهریور 1305 در تهران زاده شد. خانوادۀ او خانواده ای ادبی بود که به شعر خصوصاً حافظ و سعدی و فردوسی ارزش میدادند. پدرش گرچه متولد همدان بود اما در جوانی به تهران آمد و از سال 1298 در وزارت پست مشغول کار شد. فریدون اول و دوم ابتدایی را در تهران گذراند و بعد به اتفاق خانواده و به علت مأموریت اداری پدرش به مشهد رفت و پس از گذشت چند سال به تهران بازگشت و سه سال اول دوره دبیرستان را در مدرسه دار الفنون گذراند و بعد به دبیرستان ادیب رفت. او به این علت که از وضع زندگی پدرش راضی نبود همواره از مشاغل کارمندی گریزان بود، اما مشکلات مالی و بیماری مادرش باعث شد که در سن 18 سالگی جذب وزارت پست و تلگراف شد این اشتغال 33 سال به طول انجامید.

مادرش اعظم السلطنه طبع لطیفی داشت و گاه نیز شعری میگفت او در آخرین سال تحصیل پسرش در دبیرستان و اولین سال استخدامش در سن 39 سالگی درگذشت. فریدون در حین تحصیل در آموزشگاه فنی وزارت پست به کار نیز می پرداخت و در همان سالها به مطبوعات هم روی آورد و در روزنامه ها و مجلات خبر نگاری و نوسندگی می کرد. بعد ها در دانشگاه تهران مشغول تحصیل ادبیات فارسی شد.

فریدون از سال 1332 به مدت نوزده سال مسئول صفحه شعر و ادب در مجلۀ روشنفکر بود. مشیری پس از آن مشغول کار در مجلۀ سپید وسیاه و مجلۀ زن روز شد.

فریدون مشیری در سال 1333 با اقبال اخوان دانشجوی رشتۀ نقاشی دانشکدۀ هنر های زیبای دانشگاه تهران ازدواج  و در همان سال با تحصیل خداحافظی کرد. حاصل ازدواج آن دو ، دو فرزند یکی دختری به نام بهار متولد 1334 و دیگری بابک متولد 1338 که هردوی آنها در رشتۀ معماری در دانشکده هنر های زیبای دانشگاه تهران و دانشکدۀ معماری دانشگاه ملی ایران تحصیل کرده اند.

فریدون مشیری از 15 سالگی شروع به شاعری کرد. اولین مجموعه شعر او با نام  تشنه توفان  در نوروز 1334 در 28 سالگی وی به چاپ رسید. مشیری علاقه خاصی به موسیقی ایرانی داشت. و در پی همین دلبستگی در سال 1350 عضو شورای موسیقی و شعر رادیو شد و در کنار  هوشنگ ابتهاج ، سیمین بهبهانی و عماد خراسانی سهمی به سزا در  پیوند دادن شعر با موسیقی و غنی تر ساختن برنامۀ گلهای تازه رادیو ایران در آن سالها داشت. این علاقه به این صورت در او پدیدار شد که فضل الله بایگان دایی فریدون با  مهرتاش مؤسس جامعه باربد و ابوالحسن صبا دوست بودند و فریدون 14 ساله نیز در مجالس نوازندگی آنها شرکت میکرد.

مشیری در سال 1377 به آلمان سفر کرد و مراسم شعر خوانی او در شهر های کلن، لیمبورگ، و فرانکفورت و 24 ایالت آمریکا به طوری بی سابقه مورد توجه دوستداران ادبیات ایران قرار گرفت. همچنین در سال 1378 طی سفری در مراسمی مشابه هم در چند شهر از جمله استکهلم و مالمو و گوتبرگ شرکت کرد. توجه شما را به دو شعر از وی جلب میکنم که شعر اولی را پس از واقعه شهریور 1320 سروده است:

 

چرا کشور ما شده زیر دست؟                                               چرا رشته ملک از هم گسست؟

 

چرا هرکه آید زبیگانگان                                                      پی قتل ایران ببندد میان؟

 

چرا جان ایرانیان شد عزیز؟                                                 چرا بر ندارد یکی تیغ تیز؟

 

برانید دشمن ز ایران زمین                                                   که دنیا بود حلقه ، ایران نگین

 

چو از خاتکی این نگین کم شود                                              همه دیده ها پر ز شبنم شود

 

.................................................................................................................................

 

نیمه شب بود و غمی تازه نفس                                              ره خوابم زد و ماندم بیدار

 

ریخت از پرتو لرزندۀ شمع                                                  سایۀ دسته گلی بر دیوار

 

همه گل بود ولی روح نداشت                                                سایه ای مضطرب و لرزان بود

 

چهره ای سرد و غم انگیز و سیاه                                           گوئیا مردۀ سرگردان بود

 

شمع خاموش شد از تندی باد                                                 اثر از سایه به دیوار نماند

 

کس نپرسید کجا رفت؟ که بود؟                                              که دمی چند در اینجا گذراند

 

این منم خسته در این کلبۀ تنگ                                              جسم درمانده ام از روح جداست

 

من اگر سایۀ خویشم، یارب!                                                 روح آوارۀ من کیست؟ کجاست؟

نوشته شده توسط : فرشید احمدی